Verkiezingen onder druk
De Nederlandse verkiezingen verliepen vrij en eerlijk, maar stonden online onder aanzienlijke druk. Online campagnes maakten op grote schaal gebruik van AI- gegenereerde content. Verder zagen we gecoördineerde manipulatiecampagnes, het falen van platformmoderatie, en het benutten van nieuwe technieken om desinformatie en haatzaaiende uitingen te verspreiden.
Wat we zagen
En meer. Lees het volledige rapport.
Samenvatting
Nederland hield op 29 oktober 2025 algemene verkiezingen. Ons consortium van onderzoekers en maatschappelijke organisaties volgde digitale bedreigingen voor de integriteit van de verkiezingen.
Wij brachten trollenlegers, misbruik van generatieve AI (GenAI), dubieuze politieke advertenties, aanbevelingen van extremisme, desinformatie over verkiezingsfraude, falend platformtoezicht en andere bedreigingen voor de verkiezingsintegriteit in kaart.
Onze meldingen leidden al tot directe actie van politieke actoren, platforms, de overheid en parlementariërs; meer inspanning is nodig om verantwoording en transparantie te verbeteren.
Veel gestelde vragen
Zijn de verkiezingen eerlijk verlopen?
Ja. Op basis van onze observaties concluderen we dat de verkiezingen vrij en eerlijk zijn verlopen. De uitslag weerspiegelt naar ons oordeel de werkelijke voorkeur van de kiezers. Tegelijkertijd moet deze conclusie direct worden genuanceerd: de verkiezingen vonden plaats onder ongekende digitale druk, met een golf aan AI-gegenereerde content, gecoördineerde manipulatiecampagnes en aantoonbaar falen van platformmoderatie. Vrij en eerlijk betekent dus niet: zonder bedreigingen.
Heeft buitenlandse inmenging effect gehad?
Dat is moeilijk met zekerheid vast te stellen, maar we hebben wel degelijk pogingen tot inmenging gedocumenteerd. Zo werden duizenden accounts geïdentificeerd die likes plaatsten op de Facebookpagina van GL-PvdA-lijsttrekker Frans Timmermans. Op X werden honderden accounts uit Nigeria, Ghana en Ivoorkust aangetroffen die polariserende content en berichten van PVV en FvD retweetten. De strategie was niet gericht op het fabriceren van nepnieuws, maar op het versterken van bestaande maatschappelijke tegenstellingen. Of dit de uitslag direct heeft beïnvloed, kunnen we niet bewijzen.
Welke rol speelde artificiële intelligentie in deze verkiezingen?
Een opvallend grote rol. Een AI-gegenereerd protestlied bereikte de tweede plaats in de Spotify Top 50 van Nederland en inspireerde duizenden TikTok-video’s. Een gecoördineerde Facebookpagina-operatie, vermoedelijk gelieerd aan de PVV, werd de populairste politieke pagina van Nederland met 74 miljoen views tussen juni en oktober 2025. AI-gegenereerde afbeeldingen werden gaandeweg de campagne steeds extremer, met gewelddadige en haatzaaiende content tegen politici en minderheden. Zorgwekkend is dat AI-gegenereerde content steeds moeilijker te detecteren zal worden naarmate de technologie verbetert.
Waarom pakten de platforms de problemen niet beter aan?
Platforms reageerden structureel te traag of helemaal niet. Geen enkel stuk content dat via de normale meldingssystemen werd gerapporteerd, werd verwijderd. Zelfs niet wanneer de content duidelijk in strijd was met de eigen gebruiksvoorwaarden. Pas wanneer bevindingen via mediaberichtgeving openbaar werden gemaakt, kwamen platforms in actie. Livestreams op onder meer TikTok ontaardden in een vrijplaats voor doodsbedreigingen, antisemitisme en racisme zonder ingrijpen. HEIO concludeert dat platformen onvoldoende doen voor de bescherming bieden van gebruikers en het democratisch proces.